نویسنده: مطرود
بدن ما، زندگی ما، انتخاب ما
در هفتهای که گذشت، گزارشهایی از کشتهشدن حدود ده زن در ایران منتشر شده است؛ یعنی بیش از یک زن در روز. این آمار تنها موارد رسانهایشده را شامل میشود و قطعاً تمام ابعاد فاجعه را نشان نمیدهد. چه تعداد زن در سکوت و پشت دیوارهای خانهها قربانی خشونت میشوند، بیآنکه نامشان جایی ثبت شود؟
بسیاری از این قتلها با انگیزههایی مانند ناموس، کنترل روابط عاطفی و جنسی زنان و حفظ اقتدار مردانه انجام میشوند. مسئله اما فقط چند مرد متعصب یا خانواده خشن نیست؛ مسئله ساختاری است که زن را نه انسانی مستقل، بلکه متعلق به خانواده، پدر یا همسر تعریف میکند.
طنز تلخ ماجرا اینجاست که برخی جریانها سقط جنین را جنایت میدانند، اما در برابر قتل زنان به نام ناموس سکوت میکنند یا حتی آن را توجیه میکنند. گویی استقلال زن بر بدن خود گناه است، اما خشونت مردانه برای حفظ آبرو قابل دفاع!
مذهب، دولت و بازتولید پدرسالاری
به باور من، یکی از ریشههای مهم این وضعیت را باید در پیوند تاریخی پدرسالاری با نهادهای مذهبی و بهویژه ساختار حکومت دینی جمهوری اسلامی جستوجو کرد.
برای نمونه، در سوره بقره، آیه ۲۲۳ آمده است:
«نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَّكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّىٰ شِئْتُمْ ۖ وَقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُم مُّلَاقُوهُ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ»
ترجمه:
«زنان شما کشتزار شما هستند؛ پس هرگونه که خواستید به کشتزار خود درآیید، و برای خود پیشاندیشی کنید و از خدا پروا داشته باشید و بدانید که او را ملاقات خواهید کرد، و مؤمنان را بشارت ده.»
این آیه و سنتهای تفسیری و فقهی مرتبط با آن را میتوان از منظر مناسبات قدرت و نابرابری جنسیتی نقد کرد. مسئله فقط یک متن دینی نیست؛ مسئله نظامی از تفسیرها، قوانین و نهادهاست که میتواند زن را در جایگاه تابع مرد قرار دهد.
در جمهوری اسلامی، این مناسبات از طریق حجاب اجباری، تبعیضهای حقوقی، آموزش رسمی و دخالت حکومت در زندگی خصوصی زنان بازتولید میشوند. در چنین شرایطی، پدرسالاری از یک فرهنگ خانوادگی فراتر میرود و به ابزار حکمرانی تبدیل میشود.
البته پدرسالاری مختص دین نیست؛ حتی افراد غیرمذهبی و آتئیست نیز ممکن است همچنان حامل زنستیزی و همجنسگراهراسی باشند. زیرا کنارگذاشتن دین لزوماً به معنای کنارگذاشتن فرهنگ سلطه نیست. این فرهنگ از طریق خانواده، مدرسه، رسانه و مناسبات اجتماعی بازتولید میشود.
آزادی بدون رهایی جنسیتی ممکن نیست
نمیتوان از آزادی سیاسی سخن گفت، اما اقتدار مردانه در خانواده را طبیعی دانست. نمیتوان با اجبار مذهبی مخالفت کرد، اما استقلال زنان و آزادی جامعه کوئیر را به رسمیت نشناخت.
همان منطقی که بدن زنان را تحت مالکیت مردان قرار میدهد، هویت و روابط افراد LGBTQ+ را نیز سرکوب میکند. همجنسگراهراسی، ترنسهراسی و تحمیل نقشهای جنسیتی، شکلهای دیگری از کنترل بر بدن و زندگی انسانها هستند.
هیچ انسانی مالک بدن انسان دیگری نیست؛ نه پدر، نه همسر، نه دولت، نه مذهب و نه سنت.
خودسازمانیابی و همبستگی از پایین به بالا
به باور من، یکی از راههای مقابله با این وضعیت، ایجاد شبکههای مستقل و خودگردان زنان است؛ شبکههایی افقی و مشارکتی که بتوانند آگاهیبخشی، حمایت از زنان در معرض خشونت، دسترسی به خدمات حقوقی و روانشناختی و تقویت استقلال اجتماعی و اقتصادی زنان را دنبال کنند.
این شبکهها باید بر پایه اعتماد، رضایت، همکاری و مسئولیت متقابل شکل بگیرند؛ نه سلسلهمراتب و اقتدارگرایی.
رهایی فقط با تغییر قوانین یا جایگزینی یک حکومت حاصل نمیشود؛ بلکه نیازمند تغییر مناسبات اجتماعی و پایاندادن به تمام اشکال سلطه است.
ما به جامعهای نیاز داریم که در آن هیچ زنی برای انتخاب پوشش، عشق، ازدواج، جدایی یا شیوه زندگی خود مجبور نباشد از جانش بترسد؛ جامعهای که در آن آزادی زنان و جامعه کوئیر بخشی جداییناپذیر از آزادی همگانی باشد.
نه ناموس، نه پدرسالاری، نه اقتدار مذهبی و نه دولت سرکوبگر؛ هیچکدام حق مالکیت بر بدن و زندگی ما را ندارند.
آزادی را نمیتوان از بالا اعطا کرد؛ باید آن را از پایین، با آگاهی، همبستگی و خودسازمانیابی ساخت.
بدن ما، زندگی ما، انتخاب ما.
