هشت جسد در مرز ایران و ترکیه پیدا شده است. اجساد حالا در شهر واناند و خانوادههایشان به آنها دسترسی ندارند. یکی از این هشت نفر رضا نظری است، نوجوانی از بامیان که در دوم میزان/مهر ۱۳۸۸ به دنیا آمده بود. برادرش او را در ویدیوی منتشرشده از اجساد شناخته است. رضا آخرین کسی بود که در آن ویدیو دیده میشد. پانزدهساله بود، شاید هم کمی بیشتر. هیچکس هنوز نگفته که این آدمها را چه کسی و چگونه کشت، و همین سکوت خودش بخشی از ماجراست.
ما نمیخواهیم منتظر بمانیم تا تحقیقی تمام شود و بعد بگوییم چه کسی مقصر بود. تحقیق شاید نام یک سرباز، یک قاچاقبر یا یک پست مرزی را پیدا کند. ما از همین حالا میگوییم که ماشه را هر که کشیده باشد، آن مرز را دولتها ساختهاند و آن را مسلح کردهاند. مرز خط روی نقشه نیست. مرز اسلحهای است که از پیش پر شده و منتظر است تا کسی از کنارش رد شود. آدمهایی که شبها از کوه میگذرند، از چیزی گریختهاند که همین دولتها برایشان ساختهاند: جنگ، گرسنگی، حکومت طالبان، و سالها اخراج و تحقیر در ایران. بعد به دری رسیدهاند که برایشان بسته است و پشت در کسی ایستاده که حق دارد شلیک کند.
آدمها را کشتهاند، چون بیکاغذ(مدرک) بودند. این همهی ماجراست. در نظم دولتها آدم بدون سند، آدم نیست. مرگ او جنایت حساب نمیشود و فقط یک (حادثه مرزی) است که باید گزارش شود. اگر همین هشت نفر با گذرنامهی درست و بلیط هواپیما همان خط را رد میکردند، هیچ اتفاقی نمیافتاد. پس مرز کار تفکیک را انجام میدهد و کسی را که حق زندگی دارد از کسی که ندارد جدا میکند. این تفکیک را طبیعت نساخته است. چند نفر در چند پایتخت نشستهاند و آن را کشیدهاند.
خبر مرگ هشت نفر هنوز تمام نشده بود که نام دیگری هم رسید. ایاز مومند، نوزدهساله، از مومنددرهی ننگرهار، در چالدران جان داده است. خانوادهاش عکسی دارند که جسد او را زیر برف نشان میدهد. برادرش ذوالفقار این عکس را برای رسانه فرستاده، چون خانوادهها در این وضعیت چیز دیگری ندارند که نشان بدهند. ایاز در نوروز ۱۳۸۶ به دنیا آمده بود، یعنی در روزی که مردم سال نو را جشن میگیرند. همزمان شش خانوادهی دیگر میگویند فرزندانشان هنگام عبور از ایران به ترکیه ناپدید شدهاند و چند روز است خبری از آنها نیست. این یعنی آنچه در وان و چالدران اتفاق افتاده، یک حادثهی جدا از بقیه نیست. هر بار که جسدی پیدا میشود، خانوادهای دیگر هنوز منتظر است که یا جسدی پیدا شود یا خبری برسد. نمیدانیم این شش نفر زندهاند یا نه. و این ندانستن بخشی از آن چیزی است که مرز با ما میکند. مرز فقط میکشد و بعد، با پنهان کردن جسد زیر برف و پشت ادارهها، خانواده را در بیخبری نگه میدارد.
حالا همان نهادهایی که این مرز را نگه میدارند، قرار است دربارهی مرگ این آدمها تحقیق کنند. کانون وکلای وان از وزارت داخلهی ترکیه خواسته که تحقیق کند. ما کار وکلا را که به دادستانی رفتهاند کوچک نمیشماریم. اما باید روشن بگوییم که وزارت داخله همان نهادی است که مرز را اداره میکند. از آن انتظار داشتن که قاتل خودش را محاکمه کند، خوشباوری است. ما از هیچ دولتی، چه ترکیه، چه ایران و چه طالبان، چیزی نمیخواهیم. برادر رضا از هر سه خواسته که کمک کنند پیکر برادرش به کابل برسد. درک میکنیم که او چارهی دیگری ندارد و کسی را برای این خواسته سرزنش نمیکنیم. ولی باید بدانیم که این سه قدرت، هر کدام به شکلی، در ساختن این مرگ سهم داشتهاند. طالبان کشوری را چنان ساختهاند که نوجوان بامیانی باید از آن فرار کند. ایران او را سالهاست با اخراج، استثمار و تحقیر از خودش رانده است. ترکیه مرزش را بسته و نگهبانش را گذاشته است. حالا قرار است هر سه به خانوادهای کمک کنند که فرزندش را از آنها گرفتهاند.
کلمهی (فاجعه) مسئولیت را حل میکند و چیزی را باقی نمیگذارد که کسی پاسخگوی آن باشد. این یک قتل است و ساختارش مشخص است. هر سال این اتفاق تکرار میشود و هر سال همین دولتها همین بیانیههای تاسف را مینویسند. تکرار منظم، یعنی این یک خطا یا ناکارآمدی نیست و سیستم دقيقا همان کاری را میکند که برایش طراحی شده است.
آنچه ما میگوییم این است که این مرگها با درخواست از دولتها پایان نمییابد. مردمی که از مرزها میگذرند، باید بتوانند روی کمک مردم دیگر حساب کنند: روستاییان آن سوی مرز، رانندگان، کارگران، آدمهایی که خودشان روزی مهاجر بودهاند یا فردا خواهند بود. هر شب در نقطهای از این مرز کسی هست که میتواند در را باز کند، غذا بدهد، راه نشان بدهد، به اجساد برسد و بگذارد خانوادهها بدانند فرزندشان کجاست. این کار را دولتها انجام نخواهند داد. باید خود مردم به هم برسند.
حتی بعد از مرگ هم آنها اجازهی عبور ندارند. اجسادشان در وان است و خانوادههایشان باید از سه دولت اجازه بگیرند تا آنها را به کابل ببرند. هر کدام از این دولتها یک کاغذ میخواهند و یک مهر و یک صف. نوجوانی که زنده بودنش (غیرقانونی) بود، مردهاش هم باید قانونی شود تا دفن شود. این جزئیات اتفاقی نیست. مرز فقط با گلوله کار نمیکند، با ترس هم کار میکند. دولتها میدانند که هر جسدی که در کوه پیدا میشود، به هزاران نفر دیگر که هنوز در مبدا ایستادهاند، پیام میدهد که عبور بیاجازه این قیمت را دارد. پس این مرگها برای نظم مرزی هزینه نیست و بخشی از خود سازوکار آن است. کسی که پول و گذرنامه دارد از مرز نمیترسد و کسی که ندارد باید با جانش بپردازد. هر جا نابرابری هست، مرز آن را به مرگ تبدیل میکند. ما این را فراموش نمیکنیم و نمیگذاریم نام این هشت نفر در شمار (آمار تلفات مرزی) گم شود. رضا پانزده سال داشت. او را نه جنگ گرفت، نه طبیعت و نه تقدیر. او را همین نظمی گرفت که هر روز از ما میخواهد آن را عادی بدانیم.
برای رضا نظری و هفت نفر دیگر که نامشان را هنوز نمیدانیم، یادبود نمیگیریم و عزاداری رسمی هم نمیکنیم.ما میگوییم که اینها کشته شدند و کسانی که مرز را ساختهاند، این را میدانند…
بیانیهی «جبههی آنارشیستی» دربارهی کشته شدن پناهجویان افغانستانی در مرز ایران و ترکیه
